رسیدگی در دیوان عدالت اداری – حکمی یا موضوعی؟

رسیدگی حکمی و رسیدگی موضوعی در دیوان عدالت اداری 

جهات حکمی جهات موضوعی رسیدگی در دیوان عدالت اداری

معمولا – به اشتباه – گفته می شود که رسیدگی در دیوان عدالت اداری به «اعتراضات و شکایات از آراء و تصمیمات قطعی» دادگاههای اختصاصی اداری موضوع بند 2 ماده 10 قانون دیوان، «رسیدگی شکلی» است! درحالیکه نه تنها چنین اصطلاحی در این بند استفاده نشده است، بلکه به صراحت جهت رسیدگی در این بند چیز دیگری بیان شده است (منحصراً از حیث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها) که نشان می دهد رسیدگی مورد نظر این بند «رسیدگی حکمی» است در مقابل رسیدگی موضوعی و دادرس اداری در رسیدگی به اعتراضات به آراء مراجع مذکور باید منحصرا به جهات حکمی توجه کند.

چنانچه در بند مذکور به صراحت گفته شده است: «منحصراً از حیث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها». یعنی دادرس در اینجا «منحصراً» بررسی می کند که آیا رای صادره از مراجع مذکور، احکام قانونی را نقض کرده است یا خیر و فقط و منحصراً جهات حکمی را مد نظر قرار می دهد و اجازه ورود و نظارت بر جهات موضوعی را ندارد.

چرا؟ به این دلیل روشن که بنا به فرض، مرجع اختصاصی اداری، به جهت صلاحیت اختصاصی و تخصصی بودن ترکیب اعضاء در «موضوع» مورد رسیدگی، صلاحیت تخصصی بررسی «موضوع» را داشته است و به این کار مبادرت کرده است و در نتیجه شأن دادرس دیوان این است که جهات حکمی را مورد بررسی قرار دهد یعنی «منحصراً» از جهت یا «از حیث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها» رای صادره را مورد نظارت قضایی قرار دهد.

 پس رسیدگی دیوان در بند 2 ماده 10 ، «رسیدگی حکمی»  در مقابل رسیدگی موضوعی است و نه «رسیدگی شکلی» چنانکه به اشتباه می گویند. به عبارت دیگر، باید به جهات حکمی (انطباق رای صادره با حکم مقنن) توجه کند و نباید به جهات موضوعی (یعنی آنچه که واقع شده و موضوع حکم است) رسیدگی کند مگر در حدی که برای تشخیص حکم لازم است. زیرا که در مورد موضوع، فرض بر این است که تشخیص مرجع اختصاصی – تخصصی اداری درست بوده و دادرس صلاحیت فنی ورود به موضوع را ندارد.

اما رسیدگی حکمی یعنی جهات حکمی خود دو دسته هستند، زیرا حکم قانونی یا « حکم ماهوی» است و ماهیت امر را مورد حکم قرار داده است و یا «حکم شکلی» است که آیین و قواعد شکلی ناظر بر موضوع را مورد حکم قرار داده است. پس رسیدگی های دیوان را می توان در انواع زیر خلاصه کرد

رسیدگی حکمی:

رسیدگی حکمی ماهوی

رسیدگی حکمی شکلی

دیدگاهتان را بنویسید